De relativistische rotatie-energie van een holle bol

Bereken de relativistische rotatie-energie van een holle bol.
Holle bol



We hebben het hier over een perfecte bol met een bepaalde rustmassa m0, en die massa is gelijkmatig verdeeld over het gehele oppervlak.

Opengewerkte holle bol



En zoals de vraag al aangaf hebben we te maken met een holle bol, zie het opengewerkte plaatje hiernaast. De wand van de bol heeft voor het gemak een verwaarloosbare dikte.

Opengewerkte holle bol



De bol heeft een straal R ...

Roterende holle bol







... en draait met een bepaalde hoeksnelheid ω.

De totale oppervlakte van de bol is:

Vergelijking

Voor de dichtheid van het oppervlak geldt:
Vergelijking
De kinetische energie van een bepaalde massa m is:
Vergelijking
Wanneer ik dat vertaal naar de kinetische energie (in dit geval dus rotatie-energie) van een infinitesimaal stukje oppervlak wordt dat:
Vergelijking
Grafiek







Dit infinitesimale stukje oppervlak kies ik als volgt, ik neem een horizontaal bandje van de bol (de groene lijn) en tevens definieer ik een hoek α tussen dit bandje en de ‘evenaar’ van de bol. De straal van het bandje kan ik dan schrijven als:

Vergelijking

De omtrek van het bandje is:
Vergelijking
Grafiek

Nu ga ik even inzoomen op het bandje. Het bandje is infinitesimaal hoog (of breed, net hoe je het noemen wilt) en sluit daardoor een infinitesimaal hoekje dα in. Daarmee wordt de hoogte van het bandje:

Vergelijking

De oppervlakte van het bandje is omtrek maal hoogte:
Vergelijking
Met behulp van vergelijking (2) kan ik dan de massa van het bandje opschrijven:
Vergelijking
Dit resultaat stop ik in vergelijking (4):
Vergelijking
En voor de rotatiesnelheid van het bandje geldt:
Vergelijking
Waarmee vergelijking (10) uiteindelijk wordt:
Vergelijking
Om de totale rotatie-energie te berekenen ga ik integreren waarbij ik gebruik maak van de tabel met integralen:
Vergelijking
Dit resultaat ga ik verbouwen met behulp van de vergelijkingen (1) en (2):
Vergelijking
Einstein
Einstein

Dit is een mooi resultaat, maar wel op de klassieke manier berekend! De vraag daarentegen was om de rotatie-energie relativistisch te berekenen, en dat vereist een andere aanpak. We beginnen daarvoor met de wereldberoemde formule van Einstein:

Vergelijking

Oftewel:
Vergelijking
Lorentz
Lorentz

Nu komt de Lorentz-factor γ er bij in:

Vergelijking

Vergelijking (16) verandert hiermee in:
Vergelijking
Met behulp van de vergelijkingen (9) en (11) wordt dit:
Vergelijking
Ik stel:
Vergelijking
Waarmee (19) wordt:
Vergelijking
De volgende stap is weer om te gaan integreren en ik maak wederom gebruik van de tabel met integralen:
Vergelijking
Dit resultaat ga ik weer verbouwen met behulp van de vergelijkingen (1) en (2) en ik maak ook gebruik van vergelijking (20) om zo weer terug te komen bij mijn oorspronkelijke variabele R:
Vergelijking
Kunnen we deze oplossing proberen te duiden? Laten we eerst eens kijken naar de situatie dat de bol niet draait, dus het limietgeval dat ω naar nul gaat. Daarvoor ga ik het bovenstaande resultaat iets anders opschrijven:
Vergelijking
Ik stel:
Vergelijking
Waarmee ik (24) als volgt kan schrijven:
Vergelijking
Nu ga ik gebruik maken van de volgende limiet:
Vergelijking
Hiermee vind ik de energie van de stilstaande (niet-roterende) bol:
Vergelijking
Relativistisch gezien inderdaad helemaal wat het zou moeten zijn. Wat ook nog interessant is om te bekijken is wat de rotatie-energie is bij een lage hoeksnelheid, oftewel wanneer relativistische effecten volkomen te verwaarlozen zijn.
Taylor
Taylor

Ik ga gebruik maken van de reeksontwikkeling van de natuurlijke logaritme. In de tabel met Taylor-reeksen vinden we:

Vergelijking

Dit ga ik loslaten op vergelijking (22):
Vergelijking
Merk op dat de eerste term gelijk is aan de rustenergie volgens vergelijking (28), de tweede term is gelijk aan de klassieke berekening van de rotatie-energie volgens vergelijking (14) en alle volgende termen zijn relativistische bijdragen (die pas significant worden wanneer ωR in de buurt komt van c):
Vergelijking
De energie die ik uitgerekend heb, vergelijking (23), is de totale energie van de bol. De vraag was echter om de rotatie-energie uit te rekenen, daarom moet ik de rustenergie nog in mindering brengen:
Vergelijking
In onderstaande grafiek heb ik de rotatie-energie van de bol uitgezet als functie van ωR/c.
Grafiek
De rotatie-energie van de bol als functie van ωR/c voor m0 = 1 kg,
klassiek (de rode lijn) en relativistisch (de groene lijn)
Tot slot wil ik nog opmerken dat dit de area tangens hyperbolicus is:
Vergelijking
Hiermee kan ik vergelijking (32) heel compact opschrijven als volgt:
Vergelijking