Een lichtstraal bij een massa

Leid de differentiaalvergelijking af van de geodetische lijn van een lichtstraal rondom een puntmassa, uitgaande van de Schwarzschild-oplossing.
Afbuiging van een lichtstraal door massa’s
Zware massa’s bepalen het traject van een lichtstraal
Schwarzschild
Schwarzschild

Mijn vertrekpunt voor deze afleiding is de Schwarzschild-oplossing:

Vergelijking

Door links en rechts de wortel te nemen krijg ik een uitdrukking voor het interval ds:
Vergelijking
Het interval geeft de afstand aan tussen twee gebeurtenissen, of wat wiskundiger gezegd hoe iets van het ene punt in de vierdimensionale ruimtetijd naar het volgende punt gaat. Indien dat geodetisch gebeurt dan laat dat ‘iets’ zich meevoeren door de kromming van de ruimtetijd zoals de metrische tensor dat beschrijft:
Vergelijking
Het totale geodetische pad dat afgelegd wordt van punt A naar punt B is de som van alle stukjes ds die onderweg afgelegd worden:
Vergelijking
En hier mogen geen afwijkingen op zijn (die moeten nul zijn), want anders is het traject niet meer geodetisch. Dus we gaan een stukje variatiewiskunde doen en ik eis (waarbij ik direct gebruik maak van vergelijking (4)):
Vergelijking
Dit combineer ik met vergelijking (3):
Vergelijking
Vervolgens vul ik de Schwarzschild-oplossing in, want die beschrijft (in dit geval) de metrische tensor:
Vergelijking
Euler
Euler
Lagrange
Lagrange

Om hiermee verder te komen ga ik gebruik maken van de Euler-Lagrange-vergelijking:

Vergelijking

Hierin komt x overeen met onze parameter s, f is de functie binnen de wortel van vergelijking (7) (dat is heel prettig), en yn is respectievelijk t, r, φ en θ. Ik ga de Euler-Lagrange-vergelijking inzetten voor t en φ:
Vergelijking
Vergelijking
Ik stel:
Vergelijking
Waaruit volgt:
Vergelijking
Vergelijking
Dus de puntmassa bevindt zich in de oorsprong en ik ga ervanuit dat de geodetische lijn zich ter hoogte van de evenaar om die puntmassa bevindt. Die evenaar mag ik uiteraard vrij kiezen (want er is bolsymmetrie), dus deze aanname is legitiem. Vergelijking (1) wordt dan:
Vergelijking
En vergelijking (9b) wordt:
Vergelijking
Vergelijking (13) ga ik aan beide zijden integreren naar s:
Vergelijking
Kepler
Kepler

Waarin J een constante is. In vergelijking (14) herkennen we uiteraard (toch?) de relativistische variant van de tweede wet van Kepler (de perkenwet). Perken krijgen uiteraard een hele andere betekenis in een gekromde ruimte, maar de geldigheid van de perkenwet blijft overeind. Die ga ik iets anders opschrijven:

Vergelijking

Vervolgens pak ik vergelijking (9a) en die ga ik ook aan beide zijden integreren naar s:
Vergelijking
Waarin K een constante is. Dit ga ik iets anders opschrijven:
Vergelijking
Door de vergelijkingen (15) en (17) op elkaar te delen krijg ik:
Vergelijking
Nu komt er een hele belangrijke meevaller, want voor een lichtstraal is het interval ds altijd gelijk aan nul. Vergelijking (12) versimpelt hiermee tot:
Vergelijking
Vervolgens deel ik door dt2:
Vergelijking
Hier vul ik vergelijking (18) in:
Vergelijking
Ik breng de Schwarzschild-straal even in herinnering, de horizon van een zwart gat:
Vergelijking
Hiermee worden de vergelijkingen (18) en (21):
Vergelijking
Vergelijking
En ik introduceer twee constanten: E en P:
Vergelijking
Vergelijking
Waarmee vergelijking (24) tenslotte wordt:
Vergelijking
Het plusminteken is verschenen doordat ik in de laatste stap de wortel heb genomen. Indien de beweging van de oorsprong vandaan is dan is dr positief en dient het plusteken gebruikt te worden, en gaat de beweging richting de oorsprong dan is dr negatief en is het minteken van toepassing.
Afbuiging van een lichtstraal bij een massa
Kromming van de ruimtetijd buigt een lichtstraal af
Ik stel:
Vergelijking
Vergelijking
Hiermee worden de vergelijkingen (23) en (26):
Vergelijking
Vergelijking
Nu ga ik vergelijking (28) invullen in (29):
Vergelijking
Dit kan ik ook schrijven als integraal:
Vergelijking
Tot slot ga ik vergelijking (30) links en rechts differentiëren naar φ:
Vergelijking
Ik deel door du/dφ en ik reorganiseer vervolgens de termen:
Vergelijking
Aldus heb ik op drie verschillende manieren het gedrag van de lichtstraal beschreven, tweemaal als differentiaalvergelijking en eenmaal als integraal:
Vergelijking
Vergelijking
Vergelijking